آموزش نهج البلاغه به روش پژوهش

ترجمه فارسي خطبه 14

و از سخنان آن حضرت عليه السلام است

درباره همان مطلب فرمود:

زمينتان نزديك به آب، و دور از آسمان است. سبك عقل، و بي خرد شده ايد. شما هدف هايي براي تيرانداز، و خوراكي براي خورنده، و شكاري براي حمله وريد.

(ترجمه ی فرشته (زهرا)بصراوی ، ج1 ، ص22)

 ترجمه فارسي خطبه 14

سخنى از آن حضرت (ع) در همين معنى

سرزمينتان به آب نزديك است و از آسمان دور. مردمى سبك عقل هستيد و بردباريتان سفيهانه. آماج هر تير بلاييد و طعمه هر خورنده و شكار هر كس كه بر شما تاخت آورد.

                          ترجمه‏نهج‏البلاغه(آيتى)، صفحه‏ى 61

 جدول اعراب الفاظ خطبه 14

14

و من كلام له ( عليه‏السلام  ) في مثل ذلك‏

          أَرْضُــــكُمْ              قَرِيبَةٌ       مِنَ            الْمَاءِ   ،  بَعِيدَةٌ            مِنَ     السَّمَاءِ.

 خَفَّتْ               عُقُولُـــكُمْ                وَ           سَفِهَتْ           حُلُومُــكُمْ .             فـ

أَنْتُمْ           غَرَضٌ              لِــــــنَابِلٍ                وَ              أُكْلَةٌ               لِــــــآكِلٍ

   وَ          فَرِيسَةٌ            لِـــصَائِلٍ.

 معني فارسي الفاظ خطبه 14 از لاروس

«الأَرْضُ»: زمين، كره زمين. اين كلمه هم بر تمامي زمين و هم بر پاره اي از آن اطلاق مي شود، زمين اسم جنسي است كه مونث و مفرد ندارد. ج : اَرْضُون و اَرَضُون و آراض و اَراض.- «علم الارض»: زمين شناسي.-: هر آنچه كه دو پاي تو روي آن استوار گردد و قرار گيرد.-: من النعل: كف يا تخت كفش.- : اسفل قوائم ستوران كه بر روي زمين قرار مي گيرد. كف سم ستوران.- : سرگيجه و لرزه «اَزُلزلت الارضُ ام بي ارضٌ: آيا زمين مي لرزد يا من سرگيجه و لرز دارم». «من كنت له ارضاً: كسي كه من مطيع او هستم»، و اين جمله براي اظهار تواضع به كار مي رود. « ان ضُرِب فاَرضٌ: از ضربه ديدن يا كتك خوردن ترسي ندارد». «ابن الارض: مسافر و غريبي كه براي او پدر و مادري نشناسند». «بعل الارض: باران». «نبات الارض: جوي ها و رودها». «ذهب بين سمع الارض و بصرها: او به جايي ناشناس و نامعلوم رفت». «هو في سمع الارض و بصرها: او بلند آوازه و مشهور است». «لا ارضَ لك: براي تو سرزمين و ميهني نيست»: كلمه تحقير است مانند «لا اب لك» و «لا اُمَّ لك». و «هو اعرف بشمس ارضه: او به وضع سرزمينش داناتر و آگاه تر است.»

(لاروس، ج1، ص 126)

«القَريب»: نزديك [براي مذكر و مونث و مفرد و مثني و جمع به كار مي رود] «اِنَّ رحمة اللّه قريب: همانا آمرزش خدا نزديك است» (قرآن).- : خويشاوند. ج : اَقْرِباء.- : يكي از بحور شعر فارسي. بحر قريب. (لاروس، ج2، ص 1633)

«الماء»: آب. «الماء العذب» : آب شيرين، آب آشاميدني، آب گوارا. «الماء المِلْح»: آب شور. «الماء الثقيل»: آّب سنگين. «الماء المعدنيّ»: آب معدني. «الماء المقطّر»: آب مقطّر. «الماء العَسِر»: آبي كه به سبب املاح بسيار مانند كلسيم و منيزيم، صابون در آن به آساني كف نمي كند. آب سنگين. آب پر ملح. «الماء اليَسِر»: آبي كه صابون در آن به آساني كف مي كند. آب كم ملح. آب شيرين. «ماء الزّهر»: عرق بهار، عرق گل. گلاب. «ماء الجنين»: مايع لزجي در رحم كه جنين در ميان آن قرار دارد. «ماء الوجه»: آبرو. «ماء الشّباب»: روشني چهره و تازگي جواني. «ماء السّيف»: برق و درخشندگي شمشير. «مائ اللحم»: خون. «الماء الاَزرق»: بيماري آب سياه (چشم). (لاروس، ج2، ص 1801)

«البَعيِد»: دور، ضدّ قريب: نزديك «اولئك ينادون من مكان بعيد: آنان از جايي دور ندا كرده مي شوند» (قرآن).- : ظرف مكان «و ما هي من الظالمين ببعيد: و او از ستمكاران به دور نيست» (قرآن).- : دور شونده و فاصله گيرنده «اولئك في ضلال بعيد: آنان در گمراهي دور شونده اند» (قرآن).- : آنكه با تو هيچگونه نزديكي نداشته باشد. بيگانه. ج : بُعَداء و بُعُد و بُعْدان. (لاروس، ج1، ص 472)

«السّماء»: آسمان. ج: سَماوات.- : هر آنچه بر بالاي سر انسان قرار گيرد و انسان در سايه آن در آيد مانند: سقف خانه و ابر و درخت.- من الفرس: پشت اسب.- : زواق خانه.- : گياه.- : باران «يُرسِلُ السّماءَ عليكم مِدْراراً: باران را در حاليكه ريزان است بر شما فرو مي فرستد» (قرآن). ج : اَسمِيَة و سُمِيّ. «سماءُ الرُّؤية»: نام فلك البروج. (لاروس، ج2، ص 1210)

خَفَّ –ِ خَفّاً و خِفَّةً الشيءُ: آن چيز سبك شد.- الميزانُ: يك كفه ترازو از كفه ديگر بالاتر ايستاد.- المطرُ و نحْوُه: باران و مانند آن كم شد.- خُفوفاً القومُ: آن قوم كم شدند.- فلان ٌ علي القُلوب: دلها به فلاني آرامش يافت و او را پذيرفتار شد.- عقلُه: سبك عقل و نادان شد.- ت حالُهُ: بد حال و تنگدست شد. (لاروس، ج1، ص 926)

«العَقْل»: مصـ و - : عقل. خرد. «العقل النظريّ»: عقل نظري. «العقل العمليّ»: عقل عملي. «العقل الفعّال» عند الفلاسفة: عقل فعّال. «العقل المنفعل»: عقل منفعل.- : قلب.- : ديه. خون بها.- : قلعه. پناهگاه. ج : عُقُول. (لاروس، ج2، ص 1472)

«اَنْتُم»: ضمير رفع منفصل براي جمع مخاطب، مفرد آن: اَنْتَ است. (لاروس، ج1، ص 339)

«الغَرَض»: مصـ و-: هدف. خواسته. قصد «فهمتُ غَرَضَك : مقصودت را فهميدم».- : نشانه اي كه به طرف آن تيراندازي كنند. هدف. ج : اَغْراض. (لاروس، ج2، ص 1523)

«الفَريسَة»: مونث فَريس، يعني زن آگاه به احوال اسب. زن اسب شناس. ج : فِراس.- : آنچه شير آن را دريده باشد. ج : فَرايِس. (لاروس، ج2، ص 1572)

معني فارسي الفاظ خطبه 14 از جلد اول نهج البلاغه آموزشي(ص103-102)

خَفَّ-ِ خُفُوفاً عَقْلُهُ = سبك عقل و نادان شد.

سَفِهَ –َ سَفْهاً نَصيبَهُ = بهره ي خود را فراموش كرد. – نَفْسَهُ= نفس خود را خوار و حقير كرد.

اَلْحِلْم = مصدر- خردمندي- خردمند شدن ضدّ "سَفِهَ" است.- بردباري- خودداري- خرد- عقل . ج = اَحْلام و حُلُوم

النّابِل= اسم فاعل- آنكه شتران را خوب براند.- تير ساز- ماهر در تيراندازي- ج = نُبَّل

اَلْاُكْلَة= خورِش،‌ خوردني- تكه، لقمه. ج = اُكَل

اَلْاَكِل= اسم فاعل، خورنده. ج = اُكَلَة

فَرَسَ –ُفَرْساً الْاَسَدُ فَريسَتَهُ = شير گردن شكار خود را خرد كرد.- اَلْفَريسَة= ج = فَرايِس- مونث فَريس = فَعيل به معني مفعول، مَفْروس است.

صالَ –ُ صَوْلاً و صَوَلاناً عَلَيْهِ = بر او حمله ور شد.- اَلْجَمَلُ = شتر گاز گرفت.- صَوْلاً و صَوْلَةً عَلَيْهِ = بر او پريد.

 14

و من كلام له عليه السّلام فى مثل ذلك

ارضكم قريبة من الماء، بعيدة من السّماء، خفّت عقولكم و سفهت حلومكم، فانتم غرض لنا بل، و اكلة لأكل، و فريسة لصائل،

 «اللّغه»

خفّت-  خفّ-  يخفّ-  خفة-  سبكى سفه-  يسفه-  سفها-  از باب علم-  سفه-  بضم فاء-  سفاهست سفه-  نقص عقل-  اصلش خفّت-  سفه الحق-  جهله-  حلم-  عقل-  جمع حلوم-  احلام، غرض-  نشانه-  نابل-  نبل-  ينبل-  نابل-  ذو نبل-  تير انداز-  صاحب تير-  اكلة-  اكل-  ياكل-  اكلا-  اكلة اسم است بماكول-  فريسة-  فرس-  فريسة-  و فرسا-  شكار افكندن شير، صال-  يصول-  صولا-  صولة- 

«الأعراب»

ارضكم-  مبتداء-  قريبة-  خبر-  من الماء-  متعلّق است بآن بعيدة-  خبر ثانى است-  خفّت-  فعل-  عقولكم-  فاعلش‏

(شرح‏نهج‏البلاغه(مدرس‏وحيد)، ج 2    ، صفحه‏ى 385)

و سفهت-  عطف است به جمله-  خفّت-  عطف تفسير-  فاء-  فانّكم-  فصيحيّه-  كم-  مبتداء-  غرض لنابل-  خبرش-  اكلة لاكل-  عطف است بجمله-  غرض-  همچنين-  فريسة لصائل

«المعنى»

ارضكم قريبة من الماء-  سر زمين شما نزديكتر است بآب كه منخفض است از سر زمينهاى ديگر-  شاهد و معلوم است كه غالبا بساتين و حدايقشان در زير آب مى‏ماند، بعيدة من السّماء-  دورتر از آسمان-  اين هم معلوم است زمين منخفض، از آسمان دورتر مى‏شود، خفّت عقولكم و سفهت حلومكم، سبكتر است عقلهاى شما و ناقص است حلم شما، اشاره است بقلّت استعدادشان بدرك وجوه مصالح، و ضعف عقولشان از تدبير احوال و قيام بامر بدون تامّل و تدبّر فانتم غرض لنابل-  پس شما هدف و نشانه تير اندازانيد، و اكلة-  لأكل-  و طعمه مأكول بهر خورنده‏ايد، و فريسة لصائل-  در معرض افتراس حمله و شدّت كنندگانيد، ابن ابى الحديد-  گفته: اهل علم هيئت گفته‏اند: دورترين سر زمين از-  آسمان شهر-  ابله است، اهل بصره را وصف كرده بكم عقلى و سفاهت رأى كه موجب انحطاط رتبه است در عقايد دينيّه، و اشاره است باين كه اهليّت درك‏

وجوه مصالح را ندارند روشن‏تر دليل هست بر اين پيروى از زن (عايشه) و تابع بهيمه بودن بالخصوص نكث بيعت و پيمان شكنى امام كل ترك بيعت امام كردند، بعايشه فرمانبردار شدند، و فراموش كردند-  آيه را كه فرمود پيامبر بزنان با امر الهى كه در خانهاى خود قرار گيريد،

 (شرح‏نهج‏البلاغه(مدرس‏وحيد)، ج 2    ، صفحه‏ى 388-386)