اسناد اعراب الفاظ خطبه12

1 -   نرم افزار منهج النور ،  ترجمه صبحى  صالح ، شرح‏نهج‏البلاغه مدرس‏وحيد ، ج 2 .

2 -  جلد اوّل نهج البلاغه آموزشی ،  تأليف فرشته (زهرا)بصراوی.

3 – فرهنگ عربی  _  فارسی  لاروس

اسناد معنی فارسی خطبه 12 نهج البلاغه

«اللغه»

هوى-  يهوى-  هوى-  دوست داشت آن را اصلاب-  جمع-  صلب-  ارحام-  جمع-  رحم-  نساء-  زنان-  رعف-  يرعف-  روان گرديد خون-  اى يوجدهم اهوى-  همزه استفهام-  و هوى-  مبتداء-  معنا-  خبر-  نعم-  حرف جواب فقد شهدنا-  فاء-  براى تفريع است-  نا-  ضمير-  متصّل مفعول-  و فاعلش-  اخيك،-  و فاعل-  شهدنا-  قوم-  است، فى عسكرنا متعلّق بآن-  فى اصلاب الرّجل-  و ارحام النّساء-  متعلّق است به-  كائنا-  مقدّر است جمله حاليّه-  سيرعف-  فعل-  فاعلش-  زمان است-  باسناد مجازى كه فاعل حقيقى-  اللّه-  است،                                                                            ( شرح‏نهج‏البلاغه(مدرس‏وحيد)، ج 2    ، صفحه‏ى 363)

جدول اعراب الفاظ خطبه12

      وَ               قَدْ                قَالَ                     لـــــــــَهُ                بَعْضُ               أَصْحَابِــــــهِ

حرف عطف	حرف تحقيق و تأکيد	فعل،ثلامجرد	حرف جرّ	محلاً مجرور	فاعل	مضافٌ اليه	مضافٌ اليه
مبنی بر فتح	مبنی بر سکون	فاعل[هو]	جار و مجرور متعلّق به قال		مرفوع ـُ	مجرور ـِ	محلاً مجرور

 

   وَدِدْتُ              أَنَّ                     أَخِـــــــي                       فُلَاناً              كَانَ            شَاهِدَ            نَا

فعل،ثلامجرد	حرف مشبهة بالفعل	از اسمهای پنجگانه	ضمير متکلّم وحده	اسم أنَّ ، خبر محذوف	از افعال ناقصه	خبر کان ، منصوب ـَ	ضمير متکلّم
فاعل [ انا ]	مبنی بر فتح	بدل	مبنی بر سکون	منصوب ـًـ	مبنی بر فتح	اسم کان [هو] محذوف	مضافٌ اليه محلاً مجرور

 

            لِـــــــيَرَى                مَا                 نَصَرَ              كَ               اللَّهُ                     بِــــــهِ

حرف جرّ	فعل،ثلامجرد	اسم استفهام	فعل،ثلامجرد	مفعولٌ منصوب ـَ	فاعل ، مرفوع ـُـ	حرف جر	محلاً مجرور
مبنی بر کسر	فاعل[هو]	مبنی بر سکون	فاعل[هو]	ضمير ، مبنی	اسم جلاله	جار و مجرور متعلّق به نصر

 

    عَلَى               أَعْدَائِـــــــكَ                         فَـــــــقَالَ                          لَــــــهُ              (عليه‏السلام)

حرف جر	مجرور ـِ	مضافٌ اليه	حرف عطف	فعل،ثلامجرد	حرف جر	محلاً مجرور	جمله معترضه
جار و مجرور متعلّق به نصر		محلاً مجرور	مبنی بر فتح	فاعل[هو]	جار و مجرور متعلّق به قال		محلی ازاعراب ندارد

 

        أَ               هَوَى                    أَخِيـــــــــكَ                  مَعَــــــنَا  ،                     فَــــــــــقَالَ

حرف استفهام	مبتدا	مضافٌ اليه	مضافٌ اليه	اسم مضاف	ضمير متکلّم مع الغير		حرف عطف	فعل،ثلامجرد
مبنی بر فتح	محلاً مرفوع	مجرور  به ( يا )	محلاً مجرور	خبر محلاً مرفوع		مضافٌ اليه ، محلاً مجرور	مبنی بر فتح	فاعل[هو]

 

     نَعَمْ ،            قَالَ                     فَـــــــقَدْ                 شَهِدَ             نَا،              وَ              لَقَدْ

حرف جواب	فعل،ثلامجرد	فاء تفريع	حرف تحقيقو تأکيد	فعل،ثلامجرد	مفعول به ، محلاً منصوب	حرف عطف	لَ : تأکيد مضمون جمله
مبنی بر سکون	فاعل[هو]	مبنی بر فتح	مبنی بر سکون	فاعل[هو]	مبنی بر سکون	مبنی بر فتح	قَد:حرف تحقيق و تأکيد

 

     شَهِدَ             نَا                فِي         عَسْكَرِ              نَا               هَذَا            أَقْوَامٌ             فِي

فعل،ثلامجرد	مفعول، محلاً منصوب	حرف جر	مجرور ـِ	ضمير متکلّم	اسم اشاره	خبر	حرف جر
فاعل[هو]	مبنی بر سکون	جار و مجرور متعلّق به شَهِدَ		مضافٌ اليه محلاً مجرور	مبتدا ،  محلاً مرفوع	مرفوع ـٌـ	مبنی بر سکون

 

     أَصْلَابِ              الرِّجَالِ          وَ            أَرْحَامِ        النِّسَاءِ ،       سَيَرْعَفُ                بِـــــــهِمُ

مجرور به حرف جرّ ـِ	مضافٌ اليه	حرف عطف	معطوف	مضافٌ اليه	سَـ حرف مستقبل	حرف جر	محلاً مجرور
جار و مجرور متعلق به يکون	مجرور ـِ	مبنی بر فتح	مجرور ـِ	مجرور ـِ	فعل،ثلامجرد	جار و مجرور متعلّق به يَرْعَفُ

 

    الزَّمَانُ ،          وَ             يَقْوَى                       بِــــــهِمُ               الْإِيمَانُ

فاعل	حرف عطف	فعل،ثلامجرد	حرف جر	محلاً مجرور	فاعل	////	////
مرفوع ـُـ	مبنی بر فتح	لفيف مقرون	جار و مجرور متعلّق به يَقْوَى		مرفوع ـُـ	////	////

 

نکات مهم صرف و نحو خطبه12

حرف مشبّهة بالفعل (أَنَّ):

حروف مشبّهة بالفعل ،اين حروف ازآن جهت مشبهه به فعل ناميده می شوندکه از سه حرف به بالاساخته شده اند و آخر آنها مبنی بر فتح است و متضمّن معنی فعل می باشند و بر سر مبتدا و خبر درمی آيند و مبتدا را به عنوان اسم خود منصوب و خبر را به عنوان خبر خود مرفوع می کنند و آنها عبارتند از : إنّ ، أنّ ، کأنّ ، لکنّ ، ليت ، لعلّ < إنّ اللهَ عادلٌ : همانا خدا دادگر است > . اگر چهار حرف اوّل از حروف مشبهه به فعل مخفّف شوند بهتر است که عمل آنها باطل شود < عملتُ  أنِ الموتُ حقٌ > . همزه ی أنّ در صورتی که بتوان مصدری جانشين آن کرد بجز در نقل قول مفتوح می شود < علمت أنّک ناجح > و در غير اين صورت مکسور است < إنّ اللهَ کريمٌ > و اگر هر دو حالت صحيح باشد فتح و کسر آن جايز است < أُقسِمُ أنَّک بریء> .  ( لاروس ، ص23)

اسماء استفهام:

الفاظی هستند که به وسيله ی آنها از عاقل و غير عاقل و زمان و مکان و صفات غريزی پرسش می شود و آنها يازده لفظ می باشند : مَن ، ما ، مَن ذا ، متَی ، أيّانَ ، أينَ ، کيف ، أنَّی ، کَم ، أیّ < مَن قطف الثَمَر ؟ > تمام اين الفاظ مبنی هستند مگر أیّ و همه صدارت طلبند بجز اينکه مضاف و حرف جرّ بر آنها مقدّم می شود < بمن اتّصلت و کتابَ  مَن قرأت > . همه ی الفاظ بالا عوامل اعراب را می پذيرند.  ( لاروس ، ص26 )

حروف استفهام :

همزه و هل حروف استفهامند که بر سر جمله ی اسميه و فعليه در می آيند . اوّلی صدارت طلب است و حتّی بر حرف عطف نيز مقدّم می شود < أو لم تدرس؟ > و با أم حذف می شود < ما أدری بسيفٍ  ضربته أم بعصا ؟> و حکم آن اين است که مباشرةً پيش از مسؤولٌ عنه آورده شود . هل فقط بر سر جمله ی مثبت درمی آيد < هل جزاء الإحسان إلّا الإحسان < و هل با أم > همراه نمی شود . ( لاروس ، ص38 )

حروف جواب :

عبارتند از : نَعَم ، بلَی ، إی ، جيرِ ، جلل. حکم نعم اين است که پس از خبر و استفهام واقع شود و جواب به وسيله ی آن از ما قبل خود  در نفی و ايجاب تبعيّت می کند و حرف لا اثبات را نفی می کند . حکم أجل و جيرِ و جلل همانند حکم نعم است جز اينکه اينها قليل الاستعمال هستند . إی نيز مانند نَعَم است مشروط بر اينکه هميشه پيش از قسم درآيد < إی واللهِ > . ( لاروس ، ص39 )

معنی فارسی الفاظ خطبه 12 از لارووس

« لَ» : گاهی غير عامل است ، و در اين صورت همواره مفتوح است و به هفت وجه آورده می شود : 1. لام ابتداء که دو فايده از آن حاصل می شود : تأکيد مضمون جمله و اختصاص دادن مضارع به زمان حال ، و در دو موضع داخل می شود : أ . مبتدا < لأنتم أشدُّ رَهبَةً : هر آينه شما از جهت ترس سخت تريد > ( قرآن ) . ـ ب . خبر إنّ و در اين صورت بر سه چيز داخل می شود : 1) اسم < إنّ ربِّی لسميع الدُّعاء : همانا پروردگارم شنونده ی دعا است > ( قرآن ) . 2) فعل مضارع به جهت شباهتش به اسم < إنّ ربّک ليَحکمُ بينهم : همانا پروردگارت ميان آنان حکم می کند > ( قرآن ).  3) ظرف < إنّک لَعلی خُلُق عظيم : همانا تو بر خويط بزرگ هستی > ( قرآن ) . ( لاروس ، ص1745 )

« بَعْضُ » : بَعْض : پاره ای از هر چيز و گاه بر آنچه فردی از چيز است اطلاق گردد ، گويند خالد بعض الانسان : خالد يکی از مردم است . ج : أبعَاض [ أل تعريف بر آن داخل نمی شود زيرا در اصل معرفه به اضافه است در لفظ يا در تقدير ] . ( لاروس ، ص 471 )

« أَصْحَابِ » : أَصْحَبَ إصْحاباً فلانٌ : فلانی ياران و دوستانی گرفت . ـ الرجلُ : پسر آن مرد به سن مردان يا بلوغ  رسيد و يار و مددکار او شد . ـ هـ  بعضَ رجاله : برخی از مردان خود را با او فرستاد تا از او نگهبانی کنند . ـ هـ  الشيءَ : او را ملازم و مصاحب آن چيز گردانيد . ـ عن الأمر : او را از آن کار بازداشت . ( لاروس ، ص 211)

الصَّحابَة : جمع صاحب . ـ : دوستی . ياری . ـ ياران پيغمبر اسلام از مهاجرين و انصار ( لاروس ، ص 1308)

الصَّحب : مصـ و ـ : همنشينان . همدمان  ( لاروس ، ص 1309)

« أَخِ » : الأخ و الأخو و الأخوُ  و الأخا : برادر . ـ : دوست < ربّ  أخٍ لک لم تلده أمّک : چه بسا برادری ( دوستی ) که او را مادرت نزاييده است >و < إن أخاک من آساک : برادر (دوست) توآنست که غمخوارت باشد . ـ : مثل و مانند و همجنس و مشابه < هذا أخُو هذا : اين همانند و مشابه اين است > . ـ : پای برجا در چيزی و آن که پيوسته به يک کار می پردازد < هذا أخو حرب : او همواره در جنگ است >. ـ : لفظی است که افادۀ انتساب می کند < يا أخاتميم : ای تميمی > و < يا أخا العرب : ای تازی عرب زبان > . يکی از اسمهای پنجگانه است که به واو مرفوع و به الف منصوب و به ياء مجرور مي شود و اسم منسوب آن أخَوِيّ است . ج : أُخوة و إخوان و أخون  و آخاء . بصريّون اين کلمه را در نَسَب به صورت الأُخوة و در معنی مصادقت و دوستی به صورت إخوان جمع می بندند . < إخوان الواد أقرب من أُخوة الولاد : ياران مصادقت و دوستی از برادران نسبی و پدری نزديکترند > . < لا أخالک بفلان > : فلانی برادر يا دوست تو نيست . < مُکرهٌ أخوک لابطل > : ناپسند و کراهت آورنده ای برادرتست نه دلير و پهلوانی . مثلی است که آورده می شود برای کسی که انگيخته شود به کاری که شأن او نيست. . ( لاروس ، ص 75 )

« يِ » : گاهی اوقات ، ضمير متکلّم وحده است ، همچون در < هذّبنی معلِّمی : آموزگارم مرا آموزش داد . ( لاروس ، ص 2207 )

« فُلَاناً » : فُلان و فُلانَة : کنايه است از اسم مرد و زن که در اين صورت أل بر سر آن درنمی آيد . الفُلان و الفُلانة : کنايه است از اسم غير ذوی العقول مانند اسب و جز آن . ( لاروس ، ص1587 )

« كَانَ » : کانَ ـُـ کَوناً و کِياناً و کَينُونَةً الشّی ءُ  : آن چيز وجود پيدا کرد .کانَ سه حالت دارد ، اول : فعل ناقص است که بر سر مبتدا وخبر درمی آيد و اوّلی را به عنوان اسم خود مرفوع و دومی را به عنوان خبر خود منصوب می کند  < کان الجوُّ صافياً : هوا صاف بود > .... دوم : به اسم کفايت می کند و در اين صورت فعل تام است که يا به معنی ثَبِتَ : بود ، است < کانَ الله و لا شی ء معه : خدا بود و هيچ چيز با او نبود > و يا به معنی وَقَعَ : شد ، است < ما شاء الله کان و ما لم يشأ لم يکن : آنچه خدا خواست شد و آنچه نخواست نشد > ( قرآن ) . سوم : زائد است و برای تأکيد ميان دو چيز ملازم يکديگر می آيد< زيدٌ کان قائمٌ : زيد ايستاده است > و در اين صورت فقط در وسط يا آخر کلام مي آيد و بر وقوع حادثه يا زمان دلالت نمی کند . ( لاروس ، ص 1688 )

« شَاهِدَ » : الشّاهِد فا : گواهی دهنده . گواه . ـ : دليل . ـ : سخن موثقی که برای اثبات قاعده ای صرفی يا نحوی بدان استشهاد شود . شاهد . ـ : زبان . ـ : پادشاه . ـ : روز جمعه . ـ : مايع گونه ای که با نوزاد از رحم بيرون آيد . ـ : ستاره . < صلاة الشّاهد > : نماز مغرب و نماز صبح. ( لاروس ، ص1242 )

« نَا » : ضمير متکلم و بين رفع و نصب و جرّمشترک است < ربّنا إنَّنا سَمِعنا : پروردگار ما همانا ما شنيديم > ( قرآن ). ( لاروس ، ص 2005 )

« يَرَى » : رَأَی ـَـ رُؤيَةً و رَأياً و رَأيَةً و رَاءَةً و رِئُياناً الشیءَ : آن چيز را به چشم يا به عقل ديد و دانست[ اصل مضارع آن يَرأی است که همزه ی آن برای تخفيف حذف و حرکت آن به ماقبل منتقل گرديده  و يَرَی شده است ، گاهی به ضرورت شعری همزه ی آن باقی می ماند ، امر آن : رَ . رَيا .رَوا . رَی . رَيا . رَينَ است] .( لاروس ، ص 1027 )   

« مَا » : برای استفهام و پرسش از چيزی که فهميده نمی شود < و ما تلک بيمينک يا موسی : ای موسی آن چيست در دست تو > ( قرآن ). ( لاروس ، ص 1800 )

« نَصَرَ » : نَصَرَ  ـُـ  نَصراً  المظلومَ : به ستمديده در دفع زيان يا دور کردن دشمن از او ياری کرد . ـ هـ علی عدوِّه و منه : او را از دست دشمن رهانيد و به او در برابر دشمن ياری داد. ـ الغيثُ الأرضَ : باران به همه ی زمين رسيد و آن را سيراب کرد . < نُصِرَت الأرضُ > مج : بر زمين باران باريد . ( لاروس ، ص2051 )

« كَ » : گاهی اوقات ضمير منصوب می باشد .ضمير منصوب برای مذکّر و مؤنّث است < أحبَّک النّاس : مردم ترا دوست داشتند > ( لاروس ، ص1682 )

« أَعْدَائِ » : العَدُوّ : دشمن [ برای مذکر و مؤنّث و مفرد و جمع يکسان است] گاهی هم مؤنّث و مثنی و گاهی هم به صورت أعداء جمع بسته می شود . جج : أعادٍ . ( لاروس ، ص1433 )

« ‏السَّلام » : از نامهای خدايتعالی . ـ : آرامش . امنيت . صلح . ـ : تندرستي . ـ : سپردن . ـ واگذار کردن . ـ : درود گفتن . ( لاروس ، ص 1203 )

أ : همزه و آن نخستين حرف از حروف هجا و به منزله ي عدد يک در حساب جُمَّل است . ـ : حرف استفهام است و بر سر جمله های فعليّه و اسميّه در مي آيد و به چهار حکم مخصوص است : ا : در صدر جمله مي آيد < أ صادِقٌ انت أم کاذِبٌ : آيا راستگويی يا دروغگو؟ > . گاهی برای طلب تصديق می آيد < أ جاء الامير ؟ : آيا امير آمد > . 2 : گاهی برسر جمله ی مثبت و گاهی بر سر جمله ی منفی درمی آيد < أفَرّ الجبان ؟ : آيا ترسو گريخت ؟ ، أ لم يفرّ الجبان ؟: آيا ترسو نگريخت ؟ : > . 3 : گاهی حذف آن جائز است < فی الليل صليت أم في النهار ؟ : آيا شب نماز گزاردی يا روز ؟ > . 4 : همواره در صدر واقع می شود تا به جاييکه بر حروف عاطفه نيز مقدّم می شود < أ وَ لم تزدجر ؟ : آيا باز نايستادی ؟ > . گاهی همزه استفهام از حقيقت استفهام خارج می شود و به يکی از چند معنای زير مي آيد : برای تسويه پس از سواء و ليت شعری و لا أُبالی و آنچه که همانند آنها است می آيد و چنان است که جمله ی پس از آنها را می توان به مصدر تبديل کرد < سِواء أقمت أم قعدت > : برابر است اينکه تو بايستی يا بنشيني ، يعنی نشستن و ايستادن تو يکسان است . برای انکار ابطالی < أ لستم خيرٌ من رکب المطايا ؟ > : آيا شما بهتر از سوارشوندگان بر اسبان نيستيد ؟. برای انکار توبيخی < أ تعبد غير الله ؟> : آيا جز خدا را می پرستی ؟.برای تهکّم و ريشخند و تمسخر < أ هکذا علَّمک ربُّک ؟ > : آيا مربّی تو اين چنين به تو ياد داد . برای تعجب < أ لم تَر ربَّک کيف فعل ؟ > آيا نديدی پروردگارت چه کرد ! برای استبطاء ( کند شمردن ) < ألم يَأنَ للذين آمنوا >؟ : آيا نزديک نشده برای آنان که ايمان آورده اند ؟ . برای تقرير ( به اقرار آوردن مخاطب ) که در اين صورت آنچه که اقرار کردن به آن مراد است پس از همزه می آيد < أضَرَبَ زيدٌ عمراً ؟: آيا زيد عمرو را زد ؟ ، أزيدٌ ضَرَبَ عمراً ؟  آيا زيد عمرو را زد ؟ ، أعمراً ضَرَبَ زيدٌ ؟: آيا عمرو را زيد زد ؟ ، در مثال اول فعل و در مثال دوم فاعل و در مثال سوم مفعول مورد اقرار بوده است . برای امر < أتعلّمتم ؟> : بياموزيد . ـ یکی از حروف مضارعه است که مجموع آنها حروف کلمه ی  أنيت را تشکيل می دهند < أضرِبُ : می زنم >. ـ : يکی از حروف زائد است که همه ی آن حروف کلمه ی سألتمونيها را می سازد < أکرمَ : گرامی داشت > . از همزه معانی ديگری بدست می آيد که از آن جمله است ، حينونه ( فرا رسيدن وقت ) < أحصدَ الزرع : هنگام دروی کشت فرا رسيد >. وجدان (يافتن ) < أجبَنتُهُ >: او را ترسو يافتم . إتيان ( آوردن ) < أحسَنَ > : نيکی آورد. همزه گاهی قطع است و هر جا که آيد تلفظ می شود و گاهی وصل است و در ميان جمله تلفظ نمی شود < أُنجُد من استَعَانَ بِکَ : ياری کن آن را که از تو ياری خواسته است > . در اين باره قواعد و احکامی است که می توان آنها را لز کتابهای صرف و نحو فرا گرفت . ـ : حرف ندا برای نزديک است < أيوسفُذ، أسرع: ای يوسف ، بشتاب> .  ( لاروس ، ص 11)

« نَعَمْ » : بله . آری . بلی حرف جواب است به معانی : 1. تصديق در صورتيکه پس از خبر واقع شود ، چنانکه اگر گويند : < أشرقت  الشّمس : خورشيد طلوع کرد > در جواب گفته می شود < نعم أشرقت : آری طلوع کرد>. ـ 2. وعد در صورتيکه پس از امر يا نهی واقع شود ، چنانکه اگر گويند : < أُدرس  درسک : درست را بخوان > در جواب گفته می شود < نَعَم > يعنی می خوانم . ـ 3. اعلام در صورتيکه پس از استفهام واقع شود مانند : < أجاء زيدٌ ؟ : آيا زيد آمد > : که در پاسخ گويند : < نَعَم جاء : آری آمد > ـ 4. تأکيد در صورتيکه در آغاز کلام واقع شود مانند : < نعم أنا مُشتاقٌ و عندی لوعة : آری من آرزومند و در سوز و گدازم >. ( لاروس ، ص2061)

« عَسْكَرِ » : العَسکَر : بسيار از هر چيز . ـ : گروه . جمع . فـ معـ : لشکر . ج : عَساکِر. ( لاروس ، ص1450)

« أَقْوَامٌ » : القَوم : گروه مردان < أَقومٌ آل حصنٍ أم نِساء : آيا آل حصن گروه مردانند يا زنان > ( زهير ) . ج: أقوام . < قَوم الرّجل > : خويشاوندان مرد . < هم قَومٌ علينا > : آنان دشمنان ما هستند . ـ : ملّت . خلق . گروهی از مردم که دارای زبان و سنتها و فرهنگ و منافع مشترک باشند .  ( لاروس ، ص1677 و 1676)

« أَصْلَابِ » : الصُّلب : سخت و محکم . ـ : سنگ فسان . سنگ چاقو تيز کنی . ـ  من الأرض : زمين سخت . ـ : هر چيز جامد . ـ : فولاد . ـ : تيره ی پشت . ستون فقرات < يخرُج من بين الصُّلب و التّرائِب : از ميان تيره ی پشت و استخوانهای سينه بيرون می آيد > ( قرآن ) . ج : أصلُب و أصلاب . < هومن صُلبِ فلان > او از فرزندان فلانی است < و حلائل أبنائکم الّذين من أصلابکم : و زنان پسرهای شما که از پشت های شما هستند> ( قرآن ) . ( لاروس ، ص1327 )

« الرِّجَالِ » : الرَّجُل : مرد ، مقابل المرأة : زن . ـ : پياده < فإن خفتم فرِجالاً أورکباناً : اگر ( از دشمن ) ترس داريد ( نماز را ) پياده يا سواره گزاريد > ( قرآن ) . < فلان رجلٌ في الرجال >  : فلاني کامل در مردي است . ج : رِجال و رِجلَة و  رِجَلَة و مَرجَل و أراجِل و جج : رِجالات .  ( لاروس ، ص1051 )

« أَرْحَامِ » : الرَّحم و الرَّحِم : زهدان . بچه دان [ مؤنّث است ]. ـ : خويشاوندی . ج : أرحام . < ذُووالأرحام > : خويشاوندانی را گويند که دارای سهم الارث و عصبة نباشند مانند دختران برادران . ( لاروس ، ص 1054 )

« النِّسَاءِ » : زنان . جمع امرأة  [ از غير لفظ آن].( لاروس ، ص2042)

« سَ » : حرفی است که بر سر فعل مضارع درمی آيد و افاده ی معنی استقبال و قرب وقوع فعل می کند < فسيکفيکُهُم اللهُ  و هو السَّميع العليم : پس به زودی خدا ايشان را از شما باز دارد و اوست شنوای دانا > ( قرآن ) .  ( لاروس ، ص 1153 )

« الزَّمَانُ » : مدّت دراز . ـ : وقت ، اندک باشد يا بسيار . ـ : قسمت . فصل < السّنة أربعة أزمنة : سال چهار فصل است > . ـ : عمر انسان . < ظرف الزّمان > صر : ظرف زمان ، اسمی است که بر زمان دلالت کند < زارنی عندَ الفجر : سفيده دمان به ديدن من آمد > . ( لاروس ، ص1135 )     

معنی فارسی الفاظ خطبه 12 از جلد اوّل نهج البلاغه آموزشی

اَظفَرَ  اِظفَاراً  هـ  بِهِ و عَلَيهِ : او را بر وی پيروز گردانيد.( جلد اوّل نهج البلاغه آموزشی ، ص 100)

وَدَّ  يَوَدُّ  وِدَاداً  و  وُدَادةً  و مَوَدَّةً  و مَودِدَةً  و  مَودُودَةً هـ : او را دوست داشت . " وَدِدتُ  لَو کَانَ کَذَا وَ لَو اَنَّکَ فَعَلتَ کَذَا : آرزو داشتم چنين می بود اگر چه تو چنين کردی " . ( جلد اوّل نهج البلاغه آموزشی ، ص 100)

اَلهویَ : مصدر ـ ميل ، خواهش ـ عشق چه در خير و چه در شرّ ـ خواسته ـ ج : اَهوَاء. ( جلد اوّل نهج البلاغه آموزشی ، ص 100)

شَهِدَ  ـَـ  شُهُوداً  المَجلِسَ : در مجلس حضور يافت . ـ الشَّی ءَ : آن چيز را ديد ، و مشاهده کرد . ـ عَندَ الحَاکِمِ : نزد حاکم شهادت داد. ( جلد اوّل نهج البلاغه آموزشی ، ص 100)

رَعَفَ  ـَــُـ  رَعفاً الفَرسُ الخَيلَ : اسب پيشی گرفت . ـ رَعفاً و رُعَافاً الرَّجُلُ : از بينی مرد خون آمد . ـ رَعَفَ  ـَــُـ  رَعفاً بِهِ البَابُ : ناگهان از در درآمد . ـ رَعِفَ  ـَـ رَعفاً الدَّمُ : خون از بينی روان شد . ـ و رَعفاً رُعَافاً الرَّجُلُ : از بينی مرد خون آمد . ( المنجد ) . ( جلد اوّل نهج البلاغه آموزشی ، ص 100)

قَوِیَ  ـَـ قُوَّةً : نيرومند شد . ـ عَلَی الامرِ : بر آن کار نيرومند و توانا شد . . ( جلد اوّل نهج البلاغه آموزشی ، ص 100)

 

معنی فارسی الفاظ خطبه12

« وَ» : حرف عطف، گاهي «وَ» واو حاليه است و قبل از جمله اسميّه مي­ آيد، در اين صورت مي­ توان به جاي آن اِذْ قرار داد. (خطبه1)

« قَدْ » : حرف تحقيق، به تحقيق(خطبه1)

« قَالَ » : قال ـُـ قُولاً کذا : چنين گفت .فلان سخن را به زبان آورد. ـ بکذا : به فلان چيز معتقد بود . ـ بيده : با دست اشاره کرد . ـ الحائطُ : ديوار فرو ريخت . ـ  ـِ قَيلاً : به خواب نيمروز رفت . ( لاروس ، ص 1607)

« لَ» : گاهی غير عامل است ، و در اين صورت همواره مفتوح است و به هفت وجه آورده می شود : 1. لام ابتداء که دو فايده از آن حاصل می شود : تأکيد مضمون جمله و اختصاص دادن مضارع به زمان حال ، و در دو موضع داخل می شود : أ . مبتدا < لأنتم أشدُّ رَهبَةً : هر آينه شما از جهت ترس سخت تريد > ( قرآن ) . ـ ب . خبر إنّ و در اين صورت بر سه چيز داخل می شود : 1) اسم < إنّ ربِّی لسميع الدُّعاء : همانا پروردگارم شنونده ی دعا است > ( قرآن ) . 2) فعل مضارع به جهت شباهتش به اسم < إنّ ربّک ليَحکمُ بينهم : همانا پروردگارت ميان آنان حکم می کند > ( قرآن ).  3) ظرف < إنّک لَعلی خُلُق عظيم : همانا تو بر خويط بزرگ هستی > ( قرآن ) . ( لاروس ، ص1745 )

« هُ » : ضمير متّصل مفرد مذكّر غايب، او(خطبه1)

« بَعْضُ » : بَعْض : پاره ای از هر چيز و گاه بر آنچه فردی از چيز است اطلاق گردد ، گويند خالد بعض الانسان : خالد يکی از مردم است . ج : أبعَاض [ أل تعريف بر آن داخل نمی شود زيرا در اصل معرفه به اضافه است در لفظ يا در تقدير ] . ( لاروس ، ص 471 )

« أَصْحَابِ » : أَصْحَبَ إصْحاباً فلانٌ : فلانی ياران و دوستانی گرفت . ـ الرجلُ : پسر آن مرد به سن مردان يا بلوغ  رسيد و يار و مددکار او شد . ـ هـ  بعضَ رجاله : برخی از مردان خود را با او فرستاد تا از او نگهبانی کنند . ـ هـ  الشيءَ : او را ملازم و مصاحب آن چيز گردانيد . ـ عن الأمر : او را از آن کار بازداشت . ( لاروس ، ص 211)

ادامه نوشته

جدول اعراب الفاظ خطبه 9

   وَ        قَدْ        أَرْعَدُوا     وَ      أَبْرَقُوا     وَ       مَعَ     هَذَيْنِ

حرف استيناف	حرف تحقيق	ما ضی افعال	حرف عطف	ماضی افعال	حرف استيناف	ظرف، مضاف	مضاف اليه
مبنی بر فتح	مبنی برسکون	واو ، فاعل	مبنی بر فتح	واو، فاعل	مبنی بر فتح	خبر مقدم محلا مرفوع

ادامه نوشته

معنی فارسی الفاظ خطبه 9

«أَرْعَدُوا» = ماضی افعال، ثلاثی مزيد، تهديد کردند.(اصغری) اَرعَدَ  إرعاداً  الرَّجُلُ = به آن مرد رعد رسيد. ـ بانک رعد شنيد. ـ ﻫ = او را وعده ی بد داد وتهديد کرد. (ترجمه فرشته (زهرا) بصراوی جلد اوّل  نهج البلاغه آموزشی ص 98)   

ادامه نوشته

متن و ترجمه قارسی نهج البلاغه خطبه 9 (تصحيح شده)

 وَ مِن كَلامٍ لَهُ (عليه‏السلام)

 في صفته و صفة خصومه و قال إنها في أصحاب الجمل‏

وَ قَدْ أَرْعَدُوا وَ أَبْرَقُوا، وَ مَعَ هَذَيْنِ الْأَمْرَيْنِ الْفَشَلُ. وَ لَسْنَا نُرْعِدُ حَتَّى نُوقِعَ، وَ لَانُسِيلُ حَتَّى نُمْطِرَ.

ادامه نوشته

جدول اعراب الفاظ خطبه 8 (تصحيح شده ) واسناد

يعني به الزبير في حال اقتضت ذلك و يدعوه للدخول في البيعة ثانية

       يَزْعُمُ       أَنَّــــهُ           قَدْ      بَايَعَ            بِـــيَدِ         هِ

از افعال قلوب	مشبه بالفعل	اسم اَنَّ	حرف تحقيق	ماضي، مفاعله	حرف جر،	مجرور،مضاف	مضاف اليه
مضارع[هو] فاعل	مبني بر فتح	محلا" منصوب	مبني بر سكون	[هو] فاعل	جار و مجرور متعلق به بايع		محلا" مجرور
جمله أنَّهُ قَد بایَعَ ...محلا منصوب مفعول به يزعُمُ ،  قَد بايَعَ ... محلاً مرفوع خبر إنَّ

ادامه نوشته

ترجمه فارسی الفاظ خطبه 8 ( تصحيح شده)

و من كلام له ( عليه‏السلام  ) يعني به الزبير في حال اقتضت ذلك و يدعوه للدخول في البيعة ثانية

«يَزْعُمُ» = فعل مضارع، ثلاثی مجرد، گمان می کند، می پندارد. زَعَمَ ـَ زَعماً کذا:چنين گفت  بی آنکه بداند حق است یا باطل. ـ فلاناً کذا: برفلانی چنين گمان برد و او را به آن متّهم کرد. ـ ـُِ زَعامَةً به : مهتر شد. ضامن شد. (لاروس ص1127)

ادامه نوشته

متن و ترجمه قارسی نهج البلاغه خطبه 8 (تصحيح شده)

وَ مِن كَلامٍ لَهُ (عليه‏السلام )

يَعنِي بِهِ الزُّبَيرَ فِي حالٍ اقتَضَت ذلِكَ وَ يدعوه للدخول في البيعة ثانية

يَزْعُمُ أَنَّهُ قَدْ بَايَعَ بِيَدِهِ، وَ لَمْ يُبَايِعْ بِقَلْبِهِ. فَقَدْ أََقَرَّ بِالْبَيْعَةِ، وَ ادَّعَى الْوَلِيجَةَ.فَلْيَأْتِ عَلَيْهَا بِأَمْرٍ يُعْرَفُ وَ إِلَّا فَلْيَدْخُلْ فِيمَا خَرَجَ مِنْهُ.

 

ادامه نوشته