نكات مهم صرف و نحو خطبه 23

حروف تفصيل

أمّا و إمّا حروف تفصيل هستند كه اولي به معني شرط است و جواب آن وجوباً مقرون به فاء است «أمّا اليتيم فلا تقهر و أمّا السائل فلا تنهر» [أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّ الامْرَ يَنْزِلُ مِنَ السَّمَاءِ]. إمّا به منزله ي أو براي تفصيل يا تمييز يا شك است «إفعل إمّا هذا و إمّا ذاك».

(لاروس، جلد 1، ص سي و هفت)

فصل خِطاب

[عبارتِ ( أمّا بَعْدُ ) است كه سخنران پس از حمد و ستايش خدا گويد]، أمّا بَعْدُ يعني پس از دعاي من مرترا، به اين عبارت فصل خطاب مي گويند.

(لاروس، ج1، ص 471)

حرف جرّ «مِنْ»

  1. براي ابتدا در زمان و مكان
  2. براي تبعيض
  3. براي بيان جنس است و بيشتر يا پس از «ما» در مي آيد «ما يفتح الله للنّاس من رحمة : آنچه خدا براي مردم از رحمت مي گشايد» (قرآن) و يا پس از «مهما» مانند «مهما تأتنا به من آية : هرگاه بياوري براي ما آيه اي» (قرآن)
  4. براي تعليل
  5. براي بدل
  6. فصل و تمييز
  7. مترادف با «عَن»، «باء»، «في»، «عند»، «رُبَّما» و «عَلي»
  8. براي مجاوزت
  9. براي تأكيد عموم

(لاروس، ج2، ص 1971)

 حرف «فاء» شرط

با جمله ي شرط همراه مي شود، و اگر جواب شرط بر واقع و حال دلالت كند قرار گرفتن فاء بر سر جواب واجب است «م إن يمسسك بخير فهو علي كُلِّ شيءٍ قدير : و اگر به تو خيري رساند پس او بر همه چيز توانا است» (قرآن)، و همچنين است اگر جواب شرط بر آينده دلالت كند و از ادات شرط متأثر نباشد «و ما يفغلوا من خير فلن يُكفروه : و آنچه از خوبي مي كنند پس براي آن ناسپاسي نمي شوند» (قرآن).

(لاروس، ج2، ص 1546)

حرف تحضيض

حروف تحضيض عبارتند از : «لَوْلاـ لَوْما ـ ألّا ـ هَلّا» كه هر يك از اين چهار حرف به معني «چرا نه؟» مي باشد.

·    اگر اين حروف بر ماضي داخل شوند معني «توبيخ و سرزنش» دارند، مانند : لولا آمَنْتَ (چرا ايمان نياوردي؟) ـ هَلّا اجْتَهَدْتَ (چرا كوشش نكردي؟)

·        و اگر بر فعل مضارع داخل شوند معني «ترغيب و تشويق» دارند. مانند : ألّا تُؤمِنُ (چرا ايمان نمي آوري؟) يعني ايمان بياور!

 (حميد محمدي، نحو متوسطه، ج2، ص 266)

ألا براي تحضيض است و آن طلب با اصرار و ابرام و تحريك است و حكم آن در اينجا حكم ألّاي مشدده است.

(لاروس، ج1، ص 294)