متن خطبه 13 نهج البلاغه و نکات صرف و نحو به ترتیب مثالهای خطبه13
اسم قسم
أیمُنُ وأیمَنُ وأیمِنُ:اسمی است که برای قسم به کار می رود ومبنی بر رفع است .گاهی برخی از حروف آن حذف وگفته می شود:أیمُ اللهِ،إیمُ اللهِ، ومِ اللهِ:سوگند به خدا (لاروس ،جلد اول ،ص:407)
نون تاکید
نون تاکید،نونی است که به آخرفعل مضارع وفعل امر متصل می شود تامعنای فعل را مورد «تاکید» قرار داده،به آن حتمیّت ببخشد.
نون تاکید دو نوع است:ثقیله(نَّ)و(نْ)
*ثقیله،نونِ دارای تشدید(نَِّ) است؛بدین جهت آن راثقیله گویند.این نون به تمام صیغه های مضارع وامر ملحق می شود؛بااین توضیح که درتثنیه هاوجمع های مؤنث،«مکسور» ودربقیه صیغه ها،«مفتوح»است.
مانند: لَتَغْرَقَنَّ بَلْدَتُكُمْ،حتما سرزمینتان غرق می شود.
*خفیفه ،نونی است که ساکن(نْ) باشد؛بدین جهت آن راخفیفه گویند. این نون،به جز در آخر تثنیه ها و جمع های مؤنث، به بقیه صیغه ها ملحق می شود.
*نکته:گاهی (لَ) که دارای معنای تأکید می باشد، بر فعل مضارع مؤکد داخل می شود.مانند: لَتَغْرَقَنَّ
(صرف متوسطه ،حمید محمدی،ص:77 و79)
مضارع منفی
فعل مضارع،مثبت است؛یعنی بر واقع شدنکار یاحالتی دلالت می کند.اگر بخواهیم آن رامنفی کنیم،در ابتدایش یکی از« حروف نفی»را قرار می دهیم.
حروف نفی عبارتند از: ما و لا ،مانند: مَا يُرَى مِنْهَا إِلَّا شُرَفُ الْمَسْجِدِ ،از آن جز کنگره های مسجد دیده نمی شود.
«ما» برای نفی کردن ماضی وحال می آید؛امّا«لا» برای نفی ماضی ومستقبل به کار می رود.
«ما» و«لا»یِ نفی:تغییری درلفظِ مضارع ایجاد نمی کند.
(صرف متوسطه ،حمید محمدی،ص:73)